Mancala online: rải hạt, ăn quân, gom đầy kho

Người anh em thế giới của Ô ăn quan, chơi qua link

Nếu bạn từng ngồi bên hè kẻ ô, rải sỏi chơi Ô ăn quan, bạn sẽ thấy Mancala quen ngay từ cái nhìn đầu tiên. Mancala không phải một trò duy nhất mà là tên gọi chung của cả một họ trò chơi “rải hạt”, chơi bằng hạt hoặc sỏi trên những hàng ô, khắp châu Phi, Trung Đông, châu Á và vùng Caribe. Cái tên bắt nguồn từ chữ naqala trong tiếng Ả Rập, nghĩa là “di chuyển”. Ô ăn quan của Việt Nam cũng thuộc họ này.

Nhưng xin nói rõ: trò bạn chơi ở đây không phải Ô ăn quan. Đây là Kalah, phiên bản mà hầu hết các app và bộ đồ chơi “Mancala” trên thế giới dùng: mỗi người sáu ô và một kho riêng, bốn hạt mỗi ô, chỉ rải theo một chiều, và không có quân quan. Ai đã quen Ô ăn quan sẽ nhận ra ngay cái thú đếm hạt, tính nước, nhưng cách ăn quân thì khác hẳn.

Trên BeatMe, bạn chơi với người mình quen. Tạo ván, gửi link qua Zalo, Messenger hay bất kỳ ứng dụng chat nào, rồi chơi trực tiếp hoặc mỗi người đi một nước khi rảnh. Hạt được đếm sẵn, mỗi lượt rải đều có hoạt ảnh, và máy chủ kiểm tra mọi nước đi. Bạn cũng có thể đổi sang hai phiên bản nổi tiếng khác: Oware (tiếng Pháp gọi là Awalé) và Mangala của Thổ Nhĩ Kỳ.

Ba bộ luật trên cùng một bàn

• Kalah (mặc định): 4 hạt mỗi ô, hoặc 6 hạt cho ván dài hơn. Có kho, có lượt đi thêm và ăn hạt ở ô đối diện, đúng như hướng dẫn ở trên.
• Oware / Awalé: 4 hạt mỗi ô, không có lượt đi thêm. Hạt cuối làm ô của bạn bè thành 2 hoặc 3 hạt thì bạn ăn ô đó, cùng các ô liền trước nó cũng có 2 hoặc 3 hạt. Bạn bè hết hạt thì bạn phải rải sang cho họ, và ai đạt 25 hạt trước là thắng. Đây là luật thi đấu (Abapa) phổ biến ở Tây Phi và vùng Caribe.
• Mangala: phiên bản trẻ em Thổ Nhĩ Kỳ học ở trường. Viên đầu tiên được thả lại vào chính ô vừa bốc, hạt cuối làm ô của bạn bè thành số chẵn thì ăn ô đó, và ai hết quân bên mình trước thì được lấy hết số quân còn lại trên bàn.

Bạn chọn bộ luật ở mục “Luật chơi” khi tạo ván.

Mẹo chơi Mancala để thắng

Đếm trước khi rải. Một ô có số hạt đúng bằng khoảng cách từ nó tới kho sẽ thả hạt cuối vào kho và cho bạn thêm một lượt. Hãy đi những ô như thế trước, bắt đầu từ ô gần kho nhất, để nối được nhiều nước liền nhau.

Để ý cả những ô trống. Mỗi ô trống bên phía bạn bè là một cái bẫy nếu họ có ô rải tới được, và số hạt nằm đối diện nó là của bạn sẽ mất. Giữ một ô thật nhiều hạt ở đầu xa bên phía mình có thể cứu ván cờ lúc cuối, khi nó rải vòng quanh bàn và lấp lại các ô của bạn.

Mancala từ đâu mà có

Các trò rải hạt rất xưa, nhưng không cổ như những gì hộp đồ chơi hay quảng cáo. Những bàn chơi cổ nhất được biết chắc chắn đến từ vương quốc Aksum, nay là Ethiopia và Eritrea, vào khoảng thế kỷ 6 và 7, và ghi chép chắc chắn đầu tiên có từ thế kỷ 10. Riêng Kalah được nghĩ ra ở Mỹ vào thập niên 1940. Còn Ô ăn quan thì không ai biết rõ ra đời từ khi nào. Nó đã được chơi ở Việt Nam từ rất lâu, và lần đầu được mô tả bằng một ngôn ngữ phương Tây là trong một cuốn sách tiếng Pháp của Ngô Quý Sơn năm 1944.