Mangala online: taşları dağıt, hazineni doldur

Okulda öğrendiğin Mangala, link üzerinden

Mangala, Anadolu’da yüzyıllardır oynanan geleneksel kuyu oyunudur; bazı yörelerde Göçürme ya da Köçürme diye de bilinir. Afrika’dan Orta Doğu’ya ve Asya’ya kadar pek çok ülkede oynanan büyük bir taş dağıtma oyunları ailesinin, mankalanın, Türk üyesidir. Bugün okullarda Akıl ve Zekâ Oyunları kapsamında öğretiliyor ve ortaokul öğrencileri Türkiye Akıl ve Zekâ Oyunları Turnuvası’nda Mangala oynuyor.

BeatMe’de tanıdığın biriyle oynarsın. Oyunu başlat, linki istediğin sohbete gönder; canlı ya da hamle hamle oynayın. Varsayılan kurallar okulda ve turnuvalarda kullanılan Mangala kurallarıdır: 12 kuyu, 2 hazine, 48 taş. Taşlar senin için sayılır, her dağıtım ekranda canlandırılır ve sunucu her hamleyi kontrol eder. İstersen oyunu başlatırken iki ünlü kural setinden birini de seçebilirsin: Kalah ya da Oware (Awalé).

Üç kural seti, tek tahta

• Mangala (varsayılan): MEB ve TAZOF’un okul ve turnuva kuralları. Her kuyuda 4 taş, ilk taş alındığı kuyuya geri konur, son taş hazineye düşerse yeni hamle, arkadaşının kuyusunu çift yapan son taş o kuyuyu alır ve bölgesini ilk bitiren karşı taraftaki bütün taşları kazanır. Bir oyun bir settir; aynı linkteki rövanş bir sonraki seti başlatır.
• Kalah (klasik/yabancı kurallar): yurt dışındaki çoğu “Mancala” uygulamasının ve kutusunun kuralları. Her kuyuda 4 taş, daha uzun bir oyun için 6. İlk taş geri konmaz ve çift kuralı yoktur; hazine, yeni hamle ve boş kuyu kuralı Mangala’daki gibidir. Bir taraf boşalınca herkes kendi bölgesinde kalan taşları kendi hazinesine koyar.
• Oware (Awalé): Batı Afrika ve Karayipler’in turnuva oyunu (Abapa kuralları). Her kuyuda 4 taş, oyunda hazine yok ve yeni hamle de yok. Son taş arkadaşının kuyusunu 2 ya da 3 yaparsa o kuyuyu alırsın, ondan önceki kuyularda da 2 ya da 3 taş varsa onları da. Taşı kalmayan arkadaşına taş vermek zorundasın; 25 taşa ilk ulaşan kazanır.

Mangala’da nasıl kazanılır?

Dağıtmadan önce say. İlk taş yerinde kaldığı için bir kuyudaki taşlar, taş sayısından bir eksik kuyu ileri gider. Son taşın hazinene düşmesi için en sağdaki kuyunda 2 taş, onun solundakinde 3 taş olmalı ve bu böyle sola doğru artar. En sağdaki kuyundaki tek taş da doğrudan hazineye gider. Bu hamleleri art arda oynayarak üst üste birkaç hamle kazanabilirsin.

Arkadaşının kuyularındaki taş sayılarına bak: tek sayıda taş olan bir kuyu, son taşını oraya düşürebilirsen çift olur ve senin olur. Aynı şey senin kuyuların için de geçerli, o yüzden arkadaşının erişebileceği yerlerde tek sayılı kuyular bırakmamaya çalış. Oyunun sonunu da düşün: bölgesini ilk bitiren karşı taraftaki bütün taşları aldığından, sona doğru kendi tarafında çok taş biriktirmek risklidir; bazen kuyularını hızla boşaltmak seti kazandırır.

Mangala nereden geliyor?

Mangala, Osmanlı tasvirlerinde 16. yüzyıldan itibaren görülür. Avrupalı gezgin ve yazarlar 17. yüzyılda bu oyundan söz etmiş, 1714 tarihli bir gravürde de Mangala oynayan Türk kızları resmedilmiştir. Mankala sözcüğü Arapça “taşımak, aktarmak” anlamındaki nakl kökünden gelir. Ailenin kesin olarak bilinen en eski tahtaları ise bugünkü Etiyopya ve Eritre’deki Aksum Krallığı’ndan, 6. ve 7. yüzyıllardan kalmadır. Mangala 2020’de Kazakistan’ın Togızkumalak’ı ve Kırgızistan’ın Toguz Korgool’u ile birlikte, “Mangala/Göçürme” adıyla UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne ortak olarak yazılmıştır. Kalah ise 1940’larda ABD’de ortaya çıkmış yeni bir versiyondur.